Anna Kristjánsdóttir var aðalhvatamaður að stofnun Flatar árið 1993 og fyrsti formaður samtakanna. Hún lést 9. apríl 2025 (9.4.25).
Anna var hugsjónakona og framlag hennar til fræðasviðsins stærðfræðimenntun hér á landi er ómetanlegt. Til að heiðra minningu hennar verður Önnuhorn í Flatarmálum í vetur. Þar munu birtast skrif hennar um fjölbreytt svið stærðfræðimenntunar.
Önnuhorn, fyrsti þáttur:
Flötur, samtök stærðfræðikennara
Hver var Anna?
Anna Kristjánsdóttir fæddist 14. október 1941. Hún lauk B.A. gráðu í stærðfræði og sagnfræði 1967 og kenndi stærðfræði í Hagaskóla og Menntaskólanum við Hamrahlíð í nokkur ár. Hún lauk cand. pæd. prófi í stærðfræði og uppeldisfræði frá Danmarks Lærerhöjskole 1972. Að því loknu starfaði hún við kennsluráðgjöf á Fræðsluskrifstofu Reykjavíkur og varð síðar námsstjóri í stærðfræði við Skólarannsóknardeild menntamálráðuneytisins. Anna lagði áherslu á námsefnisgerð og vann ásamt hópi kennara að gerð námsefnisflokksins Stærðfræði handa grunnskólum. Það var fyrsta heildstæða námsefnið í stærðfræði. Við námsefnigerðina var lögð áhersla á að byggja upp skilning með hlutbundinni vinnu og rúmfræði var í fyrsta sinn sérstakur námsþáttur. Kennsluleiðbeiningar voru samdar með það í huga að styðja kennara við að breyta kennsluháttum í stærðfræði. Hún lét kaupa fjölbreytt námsgögn í stærðfræði og hélt sýningu á þeim til að opna augu skólasamfélagsins fyrir mikilvægi þeirra.
Anna varð lektor í stærðfræðimenntun við Kennaraháskóla Íslands 1980 og síðar dósent og prófessor. Síðustu ár starfsævinnar var hún prófessor í stærðfræðimenntun við Agder Universitet í Noregi. Anna tók virkan þátt í uppbyggingu samstarfs rannsakenda á sviði stærðfræðimenntunar sem var í mikilli þróun við lok síðustu aldar. Hún sótti fjölmargar ráðstefnur á sviðinu á Norðurlöndum og víðar og var þá oft í leiðandi hlutverki. Þannig bar hún með sér nýja strauma og hugmyndir sem nýttust í starfi hennar við kennaramenntun. Hún kynnti kennaranemum nýjar rannsóknir á fræðasviðinu og mikilvægi þess að tengja fræði og framkvæmd. Að hennar mati þurftu kennaranemar að fá tækifæri til að læra stærðfræði í umhverfi þar sem þeir væru virkir og ynnu saman að lausn verkefna. Anna hafði líka brennandi áhuga á uppbyggingu kennaramenntunar og tók virkan þátt í skipulagningu kennaranámsins á starfsárum sínum.
Anna lagði alla tíð ríka áherslu á samstarf við stærðfræðikennara um allt land og hélt fjölda námskeiða. Inntakið í námskeiðum voru kennsluhættir, þar sem vinna með námsgögn, samræður og skráning voru meginviðfangsefni. Oft fengu kennarar þá tækifæri til að prófa verkefni og hugmyndir með börnum. Anna hafði frumkvæði að því að fá erlenda fræðimenn á sviði stærðfræðimenntunar til að kenna á námskeiðum og vinna með kennurum. Hún fékk einnig innlenda sérfræðinga til liðs við sig og hvatti kennara til að deila reynslu sinni með öðrum. Anna beitti sér fyrir norrænu samstarfi stærðfræðikennara og kennaramenntunarkennara. Hún hvatti kennara til að sækja námskeið og ráðstefnur á Norðurlöndunum og stóð að samnorrænum viðburðum á Íslandi. Þar lagði hún áherslu á að kennarar kynntu starf sitt og miðluðu reynslu sinni og hugmyndum til annarra þegar heim var komið.
Það var Önnu hjartans mál að stuðla að því að allt skólasamfélagið tæki þátt í stærðfræðimenntun barna. Hún stóð fyrir menntun ráðgjafa sem gætu styrkt stærðfræðisamfélagið í nærumhverfi sínu. Skólastjórnendur sem og foreldrar gegndu að hennar mati lykilhlutverki í að styðja við þróun stærðfræðinámsins. Hún var frumkvöðull í nýtingu upplýsingatækni til náms og samskipta milli skóla og landshluta.
Anna var alla tíð virk í starfi Flatar og hafði mótandi áhrif á starfshætti samtakanna. Hún lagði áherslu á að stjórnin væri skipuð kennurum af öllum skólastigum og hvatti til virkrar þátttöku félagsmanna. Strax á fyrsta starfsári Flatar var haldið sumarnámskeið, tveir starfshópar söfnuðu efni fyrir kennara um lítt troðnar slóðir í stærðfræðikennslu, umræðuhópur um notkun netsins í stærðfræðikennslu var stofnaður, hópur kennara fór á ráðstefnu í Svíþjóð, samtökin tilnefndu fulltrúa í nefnd á vegum menntamálaráðuneytisins um endurskoðun aðalnámskráa og tvö fyrstu tölublöð Flatarmála komu út. Starfið fyrsta árið gefur innsýn í hvernig samtökin störfuðu og enn í dag má sjá áhrif Önnu í starfsháttum Flatar.
Um hugmyndir Önnu má lesa í eftirfarandi greinum og viðtölum við hana í Flatarmálum:
Greinar
Anna Kristjánsdóttir. (1994). Ársafmæli Flatar. Flatarmál, 2(1), 1-3. https://www.ki.is/media/klxf0jtc/flatarmal_1994_1tbl.pdf
Anna Kristjánsdóttir. (1994). Fyrsta ráðstefna Flatar 1994. Flatarmál, 2(2), 3-6. https://www.ki.is/media/ffphfjhz/flatarmal_1994_2tbl.pdf
Anna Kristjánsdóttir. (1998). Flötur fyrstu fimm árin. Flatarmál, 6(1), 1-7. https://www.ki.is/media/3utaxgx5/flatarmal_1998_1tbl.pdf
Þóra Þórðardóttir. (2011). Tengjum saman fortíð og framtíð. Flatarmál, 18(2), 12-15. https://www.ki.is/media/oujf4w5a/flatarmal_2011_2tbl.pdf
Önnuhorn, annar þáttur:
Námskeið fyrir stærðfræðikennara
Anna lagði mikla áherslu á að kennurum stæðu til boða námskeið þar sem bæði væru kynntir straumar og stefnur erlendis frá og fjölbreyttir kennsluhættir. Hún leit svo á að bekkjarkennarinn væri í flestum tilfellum stærðfræðikennari bekkjarins og því væri mikilvægt fyrir almenna kennara að efla fagþekkingu sína um stærðfræðimenntun. Strax á áttunda áratug síðustu aldar hafði hún frumkvæði að því að keypt væru til landsins fjölbreytt námsgögn til notkunar við stærðfræðikennslu. Í Reykjavík voru haldnar sýningar og vinnustofur fyrir kennara. Á haustþingum kennara um allt land voru gögnin kynnt og leiðir til að nýta þau í kennslu. Á þessum áratug hófst einnig gerð heildstæðs námsefnisflokks í stærðfræði: Stærðfræði handa grunnskólum. Hópur kennara kom að gerð námsefnisins og var Anna í forsvari fyrir hópinn. Námsefninu var fylgt eftir með námskeiðum fyrir kennara.
Á níunda áratugnum var mikil umræða um að breyta þyrfti áherslum í námsmati og í námskránni frá 1989 má sjá þess merki. Vaxandi áhugi var einnig á að nýta þrautalausnir sem leið í kennslu og hafa þrautalausnir verið mikilvægur þáttur í íslenskum námskrám frá þeim tíma. Þann 14. október 2025 birtist grein í Flatarmálum um námskeiðið Heilabrot og hugkvæmni þar sem þrautalausnir voru þungamiðjan. Á þessum árum skipulagði Anna nokkur sumarnámskeið um stærðfræðinám og -kennslu þar sem kennurum gafst tækifæri til að prófa fjölbreytta kennsluhætti með börnum og unglingum.
Að frumkvæði Önnu komu til landsins ýmsir erlendir sérfræðingar sem héldu fyrirlestra og námskeið. Dæmi um það eru John Mason frá Open University í Bretlandi, Viggo Hartz frá dönsku stærðfræðikennarasamtökunum og Ole Haahr frá prófanefnd danska menntamálaráðuneytisins. Á tíunda áratugnum kom Norman L. Webb frá Wisconsin háskóla í Madison (sjá greinina Mat á stærðfræðinámi í daglegu skólastarfi í Flatarmálum 1993, 2. tbl.). Hann ritstýrði námsmatskaflanum í Curriculum and Evaluation Standards for School Mathematics, stefnuriti bandarísku stærðfræðikennarasamtakanna. Eftir námskeiðið störfuðu leshópar kennara sem lásu og ræddu áherslur bókarinnar (Standards) (sjá greinina Leshópur í Flatarmálum 1993, 1. tbl.). Christer Bergsten, frá háskólanum í Linköping hélt fyrirlestur um skólaalgebru (sjá grein í Flatarmálum, 1996) og lásu kennarar bókina Algebra för alla í leshópum í framhaldi af því. Donald Chambers, Elisabeth Fennema og Rebekka Ambrose frá Wisconsin háskóla í Madison héldu námskeið og fyrirlestra um Stærðfræðikennslu byggða á skilningi barna (e. Childrens´ Mathematics Cognitively Guided Instruction). Um það efni verður nánar fjallað síðar.
Um þetta efni skrifaði Anna nokkrar greinar í Flatarmál:
Greinar
Anna Kristjánsdóttir. (1994). Hvað eru þrautalausnir? Flatarmál, 2(1), 7-9. https://www.ki.is/media/klxf0jtc/flatarmal_1994_1tbl.pdf
Anna Kristjánsdóttir. (1993). Stærðfræðikennarinn – hver er það? Flatarmál, 1(2), 16. https://www.ki.is/media/va4n4gxz/flatarmal_1993_2tbl.pdf
Anna Kristjánsdóttir. (2013). Skyggnst í faglega þróun íslenskra stærðfræðikennara. Flatarmál, 20(1), 4-9, 14-21, 26-29. https://www.ki.is/media/zwkgvka2/flatarmal_2013_1tbl.pdf
Anna Kristjánsdóttir. (1998). Talnahyrningar. Flatarmál, 6(2), 8-10. https://www.ki.is/media/zdbjy431/flatarmal_1998_2tbl.pdf
Önnuhorn, þriðji þáttur:
Norrænt samstarf
Norrænt samstarf á sviði stærðfræðimenntunar var eitt af hugðarefnum Önnu. Á sjöunda og áttunda áratug síðustu aldar var samstarf á sviði stærðfræðimenntunar styrkt úr norrænum sjóðum. Frumkvæðið að þessu samstarfi áttu danska stærðfræðikennarafélagið og Kennaraháskólinn í Malmö. Starfandi var samráðshópur og töldu meðlimir hans mikilvægt að halda ráðstefnur annað eða þriðja hvert ár þar sem skipst væri á upplýsingum um þróunina á sviði stærðfræðináms og -kennslu. Auk þess taldi hópurinn mikilvægt að kennarar gætu sótt endumenntunarnámskeið innan Norðurlandanna.
Fyrstu ráðstefnurnar voru haldnar í Svíþjóð 1975 og 1979. Hópurinn hóf undirbúning að ráðstefnu sem halda skyldi árið 1981 á Íslandi. Áður en til framkvæmda kom var norræni samstarfshópurinn lagður niður fyrirvaralaust. Engu að síður var ljóst að áhugi var á áframhaldandi samstarfi og því var sett á stofn undirbúningsnefnd hér á landi. Með norrænum stuðningi tókst að koma á fundi í Osló sem Anna sótti. Þar voru lagðar fram hugmyndir að ráðstefnu á Flúðum sumarið 1983. Ekki fengust neinir styrkir til verkefnisins en ákveðið var að gefast ekki upp. Þátttakendur þurftu sjálfir að standa straum af kostnaði. Alls sóttu 30 þátttakendur ráðstefnuna, 14 frá Íslandi og alls 16 frá Svíþjóð, Danmörku og Finnlandi. Yfirskrift ráðstefnunnar var Stærðfræðin sem sjálfstætt fag og sem hluti af stærri heild.
Ráðstefnan varð mikil lyftistöng fyrir íslensku þátttakendurna. Í þeim hópi voru bæði kennarar við Kennaraháskóla Íslands og kennsluráðgjafar sem störfuðu víða um land. Í tengslum við ráðstefnuna var sett upp, í Kennslumiðstöð Námsgagnastofnunar, sýning á námsgögnum og norrænu námsefni sem útgefendur á Norðurlöndum gáfu. Hluti þeirrar sýningar var síðan settur upp í tengslum við haustþing kennara. Nánar má lesa um ráðstefnuna í Nämnaren 1983, 2, bls. 6-8.
Í kjölfarið voru haldnar norrænar ráðstefnur og samráðsfundir í Danmörku árið 1986, Svíþjóð 1988 og 1990 og Finnlandi 1993. Ráðstefnan í Finnlandi 1993 markaði þáttaskil því þá var ákveðið að stofna samtökin Nordic Society for Research in Mathematics Education (NoRME) og efna til samstarfs um útgáfu rannsóknartímaritsins Nomad og ráðstefnuna NORMA þar sem fræðimenn kynntu rannsóknir sínar. Á þessum tíma var hópur norrænna rannsakenda í stærðfræðimenntun vaxandi og héldu samtökin fyrstu NORMA ráðstefnuna í Finnlandi árið 1994. Ýmis önnur samstarfsverkefni voru í gangi og má nefna að árið 1994 hélt Anna utan um málþingið Stærðfræði og lýðræði sem var stórt sameiginlegt norrænt rannsóknarverkefni.
Íslenskir kennarahópar fóru í auknum mæli að sækja ráðstefnur á Norðurlöndunum sem ætlaðar voru stærðfræðikennurum. Árin 1992 og 1994 fóru hópar á Matematikbiennalen í Gautaborg. Þá fóru þeir einnig í heimsóknir í skóla í Kungsbacka og fylgdust með kennslu.
Árið 1997 stóð Flötur fyrir því að íslenskir kennarar tækju þátt í ráðstefnunni Bekkjarkennarinn sem stærðfræðikennari sem haldin var í Nordfjordeid í Noregi. Alls tóku 27 kennarar héðan þátt og voru þeir duglegir að kynna starf sitt og segja frá nýjungum sem þeir voru að þróa í kennslu sinni. Í Flatarmálum 1997, 1. tbl., bls. 9-16 eru frásagnir nokkurra kennara sem tóku þátt í ráðstefnunni. Árið 2000 héldu Flötur og Kennaraháskóli Íslands síðustu norrænu ráðstefnuna Stærðfræði – fræði og starf. Í Flatarmálum 2001, 1. tbl. eru nokkrar greinar þar sem sagt er frá fyrirlestrum, vinnustofum og upplifun þátttakenda.
Árið 2000 var alþjóðlegt ár stærðfræðinnar. Stofnaður var samstarfshópur fulltrúa Flatar, Íslenska stærðfræðafélagsins, Félags raungreinakennara, Kennaraháskóla Íslands og Háskóla Íslands. Hópurinn stóð að fjölda viðburða og útgáfu á fjölbreyttu efni.
Meðal þess sem gefið var út var bókin Matematikk & undervisning. Hún var samstarfsverkefni norrænu tímaritanna og samtaka stærðfræðikennara. Markmiðið var að gefa innsýn í stærðfræðikennslu á Norðurlöndunum. Mikil umræða og áhugi skapaðist víða í samfélaginu um stærðfræði og stærðfræðimenntun því sjónum var bæði beint að stærðfræðikennarasamfélaginu og almenningi.
Alþjóðasamtök stærðfræðikennara (ICME) standa að stórum ráðstefnum um stærðfræðimenntun fjórða hvert ár. Norðurlöndin stóðu saman að slíkri ráðstefnu í Kaupmannahöfn árið 2004. Anna lagði mikla áherslu á að Íslendingar væru virkir þátttakendur og legðu fram efni í vinnustofur og héldu fyrirlestra. Um 75 manna hópur íslenskra stærðfræðikennara og fræðimanna á sviði stærðfræðimenntunar sóttu ráðstefnuna. Árið 2016 var ráðstefnan haldin í Hamborg og tóku þá um 40 Íslendingar þátt. Um þá ferð má lesa í fyrsta veftölublaði Flatarmála 2016.
Áhugi á hvernig staðið var að stærðfræðikennslu barna, sem eiga í örðugleikum með stærðfræðnám, óx á þessum árum. Anna lagði áherslu á að kynna kennnarnemum fjölbreyttar leiðir við stærðfræðikennslu og hvernig hægt er koma til móts við þarfir allra barna við stærðfræðinám. Hún átti líka frumkvæði að því að farið var að fjalla um stærðfræðinám í sérkennaranámi við KHÍ. Árið 2001 var haldin norræn ráðstefna í Kristiansand í Noregi um Stærðfræði fyrir alla í skóla fyrir alla og var það fyrsta NorSMa ráðstefnan. Síðan hafa NorSMa ráðstefnur verið haldnar annað hvort ár á Norðurlöndunum, þar af tvær á Íslandi.
Anna vann ötullega í norræna samstarfinu og opnaði með því dyr margra íslenskra stærðfræðikennara að tækifærum og þekkingu á sviði stærðfræðimenntunar. Kennarar sóttu ýmis námskeið á Norðurlöndunum og einnig komu fræðimenn og kennarar til Íslands til að taka þátt í námskeiðum. Á þessum áratugum efldust kennarar og mynduðu samfélag sem ýtti undir framþróun í stærðfræðikennslu.
Greinar
Anna Kristjánsdóttir. (1983). Matematik som et selvstændigt fag og integreret i en större helhed. Nämnaren 2, 6-8. https://ncm.gu.se/pdf/namnaren/0608_83-84_2.pdf
Anna Kristjánsdóttir. (1984). Konferensrapport. Matematikundervisningens roll och placering i nordisk demokratisk kultur. NOMAD 2,(3/4), 75-77. https://doi.org/10.7146/nomad.v2i3-4.146142
Anna Kristjánsdóttir. (2000). Alþjóðlega stærðfræðiárið 2000. Flatarmál 8,(2) 34-35. https://www.ki.is/media/tqup4exp/flatarmal_2000_2tbl.pdf
Anna Kristjánsdóttir. (2001). Flötur er ekki einn í heiminum. Það má margt af öðrum læra. Flatarmál 9,(1) 34-36. https://rafhladan.is/bitstream/handle/10802/16796/Flatarmal_2001_1tbl.pdf?sequence=13
Guðbjörg Pálsdóttir og Sigrún Ingimarsdóttir. (2013). Norrænar ráðstefnur. Flatarmál 20(1), 30-33. https://www.ki.is/media/zwkgvka2/flatarmal_2013_1tbl.pdf
Ragnheiður Gunnarsdóttir, Jóna Guðmundsdóttir, Matthildur Guðmundsdóttir, Margrét Tryggvadóttir, Hugó Rasmus, Jónína Vala Kristinsdóttir, Guðbjörg Pálsdóttir, Tómas Rasmus, Birna Hugrún Bjarnardóttir, Michael Wahl Andersen. (2001). Matematik 2000 í Borgarnesi. Flatarmál 9,(1) 9-28. https://rafhladan.is/bitstream/handle/10802/16796/Flatarmal_2001_1tbl.pdf?sequence=13
Umsjón með Önnuhorni hafa
Guðbjörg Pálsdóttir, Guðný Helga Gunnarsdóttir, Jónína Vala Kristinsdóttir og Kristín Bjarnadóttir